على اصغر شميم
571
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
داشت و به قول سايكس مورد اعتماد مقامات انگليس بود . مذاكرات مربوط به قرارداد مدت نه ماه طول كشيد و در تاريخ نهم اوت 1919 ميلادى ( ذيقعده سال 1377 قمرى ) در تهران به امضا رسيد . اين قرارداد شامل شش ماده و يك مقدمه و خلاصهى آن عبارت بود از : تعهدات بريتانيا دربارهى احترام مطلق به استقلال و تماميت ايران و تهيهى مستشاران متخصص انگليسى براى ادارات ايران و همكارى با ايران در زمينهى احداث خطوط آهن و شبكهى ارتباطى و اعطاى وام به ايران ( طبق قرارداد جداگانه ) و امثال آن . در مادهى ششم قرارداد ، تشكيل يك هيئت مختلط از متخصصين براى مطالعه و تجديدنظر در تعرفهى گمركى موجود ، پيشبينى شده و نيز دولت بريتانيا حاضر شده بود كه براى تأمين هزينهى مستشاران مالى و نظامى انگليسى و متحد الشكل ساختن ارتش ايران ، به حساب دولت ايران ، مبلغ دو ميليون ليره انگليسى با سود صدى 7 به مدت بيست سال به ايران بپردازد . آنچه از مفاد قرارداد 1919 و قرارداد وام و نامههايى كه بين دولت بريتانيا و دولت ايران مبادله شده برمىآيد ، بهطور خلاصه از اين قرار است : 1 - بريتانياى كبير زمام امور ماليه و ارتش ايران را به وسيلهى كارشناسان و مستشاران خود كه از بودجهى ايران حقوق خواهند گرفت ، در دست گيرد . 2 - بريگاد قزاق و ژاندارمرى منحل و ارتش متحد الشكل زير نظر و فرماندهى افسران انگليسى تشكيل شود . 3 - تعرفهى گمركى ، ظاهرا برپايهى حفظ منافع حقهى ايران ، و در حقيقت به سود بريتانيا تغيير داده شود . 4 - بريتانيا حاضر شده بود كه در قراردادهاى موجود بين دو كشور و ترميم خسارت وارده در ايام جنگ و رسيدگى به هرگونه دعاوى حقه نسبت به سرحدات ، با ايران همكارى كند . 5 - بريتانياى كبير به نهايت كرم و بزرگوارى مخصوص به خود ( ! ! ! ) از مطالبهى هزينه و مخارج نگاهدارى سپاه خود در ايران كه وجود آن را براى حفظ بىطرفى ايران ضرورى دانسته بود ، صرفنظر مىكرد ، مشروط بر اينكه ايران نيز از مطالبهى خسارات وارده از قشون بريتانيا در ايران چشم بپوشد . توجه كنيد : بريتانيا خود بىطرفى ايران را در جنگ جهانى اول نقض كرده و خاك ايران را در معرض تاختوتاز سربازان بنگالى و سنگالى و انگليسى قرار داده ، با خريد و احتكار خواربار و آذوقهى مردم اين سرزمين ، ملت ايران را با قحط و غلا مواجه ساخته و ميليونها تومان به كشور ما خسارت وارد آورده بود و اكنون با كمال بىشرمى ، نقض بىطرفى را حفظ